เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2548 อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ทับลาน ปางสีดา ตาพระยา และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดงใหญ่ ได้รับการประกาศให้เป็น “มรดกโลกทางธรรมชาติ” จากองค์การยูเนสโก ภายใต้ชื่อกลุ่ม “ดงพญาเย็น-เขาใหญ่”นับเป็นมรดกโลกแหล่งที่ 5 ของไทย และเป็นอันดับที่ 2 ของมรดกทางธรรมชาติไทย ได้รับการลงทะเบียนเป็นมรดกโลก ณ เมืองเดอร์บัน ประเทศแอฟริกาใต้ ประกอบไปด้วย อุทยานแห่งชาติ 4 แห่ง และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอีก 1 แห่ง มีพื้นที่รวมทั้งสิ้นราว 3,874,863 ไร่ หรือ 6,155 ตารางกิโลเมตร ถูกเรียกว่าเป็นผืนป่าตะวันออก ซึ่งเปรียบเทียบกับผืนป่าตะวันตก ในเขตจังหวัดตาก และรอบๆ

ผืนป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ เป็นผืนป่าอนุรักษ์เชิงระบบนิเวศ ที่มีความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ ป่าไม้ และสัตว์ป่า มีความหลากหลายทางชีวภาพ ตลอดจนมีทัศนียภาพทางธรรมชาติที่สวยงาม เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ ซึ่งเป็นที่รู้จักกันของนักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างประเทศ ประกอบด้วยอุทยานแห่งชาติ 4 แห่ง และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า 1 แห่ง อยู่ในเขตพื้นที่ของจังหวัดนครนายก นครราชสีมา ปราจีนบุรี สระบุรี สระแก้ว และบุรีรัมย์ ได้แก่

• อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่   จ.นครนายก จ.สระบุรี จ.นครราชสีมา และ จ.ปราจีนบุรี
• อุทยานแห่งชาติทับลาน  จ.นครราชสีมา และ จ.ปราจีนบุรี
• อุทยานแห่งชาติปางสีดา  จ.สระแก้ว และ จ.ปราจีนบุรี
• อุทยานแห่งชาติตาพระยา  จ.สระแก้ว และ จ.ปราจีนบุรี
• เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดงใหญ่   จ.บุรีรัมย์

ลักษณะภูมิประเทศที่สลับซับซ้อนของภูเขาใหญ่น้อยแห่งเทือกเขาสันกำแพง โดยในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่มียอดเขาสูงสุดของพื้นที่ สลับกับพื้นที่ราบและทุ่งระหว่างหุบเขา สภาพป่าโดยทั่วไปมีความอุดมสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางระบบนิเวศ ชนิดป่า ชนิดพันธุ์พืชและสัตว์ป่า โดยเฉพาะยังเป็นแหล่งที่อยู่อายของสัตว์ป่าหายากที่ใกล้จะสูญพันธุ์หลานชนิด เป็นต้นกำเนิดของลำน้ำสำคัญ ๆ หลายสาย ได้แก่ แม่น้ำนครนายก แม่น้ำประจันตคาม แม่น้ำบางปะกง แม่น้ำปราจีนบุรี ลำพระเพลิงและลำตะคอง เป็นต้น

นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ น้ำตกเหวสุวัต น้ำตกเหวนรก ในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ป่าลานผืนสุดท้ายของประเทศในอุทยานแห่งชาติทับลาน ตลอดจนมีกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่หลากหลาย เช่น การเดินป่าศึกษาธรรมชาติ การดูนก การดูผีเสื้อ การส่องสัตว์ การล่องแก่ง ปั่นจักรยานชมธรรมชาติ เป็นต้น

ข้อมูลจากดาวเทียมไทยโชต บันทึกภาพเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2555 ด้านทิศตะวันตกของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ แสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของป่าเขาใหญ่ที่ปรากฏเป็นพื้นที่สีเขียวบนภาพ รายล้อมด้วยที่ราบ 3 จังหวัดได้แก่ นครนายก สระบุรี และ นครราชสีมา บางจุดกลางป่าลึกปรากฏเป็นสีน้ำตาลอ่อนซึ่งก็คือพื้นที่ทุ่งหญ้ากลางป่าและสีน้ำเงินเข้มก็คืออ่างเก็บน้ำและเขื่อนที่รองรับน้ำจากป่าเขาใหญ่ ผลตอบแทนจากการร่วมมือกันอนุรักษ์ผืนป่าธรรมชาติอย่างจริงจังท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของสังคม

ที่มา : วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรีและ dnp.go.th